صندوق‌های با درآمد ثابت از اوایل ســال گذشته با کاهش نرخ سود به‌عنوان میان‌بر بانک‌ها برای جذب سپرده، مورد اقبال سرمایه‌گذاران قرار گرفـــــتند. این روند با مصوبه جدید بانک مرکزی مبنی‌بر پرداخت سود علی‌الحساب ۱۵ نسبتی مجددا اوج گرفـــــته اســت؛ به‌طوری‌که از ابتدای شهریور افزایش چشمگیری در صدور واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌ها مشاهده می‌شود.

 160823 871 آینده بورسی کانال سایه بانک‌ها

 

صندوق‌های با درآمد ثابت از اوایل ســال گذشته با کاهش نرخ سود به‌عنوان میان‌بر بانک‌ها برای جذب سپرده، مورد اقبال سرمایه‌گذاران قرار گرفـــــتند. این روند با مصوبه جدید بانک مرکزی مبنی‌بر پرداخت سود علی‌الحساب ۱۵ نسبتی مجددا اوج گرفـــــته اســت؛ به‌طوری‌که از ابتدای شهریور افزایش چشمگیری در صدور واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌ها مشاهده می‌شود.

 

هرچند ادامه «بانکداری سایه» از این طریق همچنان سناریوی محتمل‌تری به‌نظر می‌رسد، اما برخی معتقدند تعیین محدودیت‌های سازمان بورس برای کاهش سهم سپرده بانکی از پرتفوی صندوق‌ها می‌تواند مانع تداوم جذابیت آنها در آینده شود.

 

تعداد واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت که عموما زیرمجموعه بانک‌ها هستند از اوایل ســال ۹۵ روند صعودی چشم‌گیری به خود گرفـــــتند. بانک‌ها که برای مدتی از این مسیر برای عدم کاهش نرخ سود اقدام می‌کردند، حیاتی‌ترین عامل این روند بودند. اکنون با تلاش بانک مرکزی برای کاهش نرخ سود به ۱۵ نسبت، آینده این صندوق‌ها مورد‌توجه قرار گرفـــــته اســت. اوج‌گیری مجدد صدور واحدهای این صندوق‌ها سناریوی اولی اســت که تکرار «بانک‌داری سایه» بانک‌ها خواهد بود.

 

اما سناریوی دومی نیز وجود دارد که احتمال ابطال سریع واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌ها را بالا می‌داند. طرفداران سناریوی دوم بیشتر به اظهارات مقامات بورسی اســتناد می‌کنند که قرار اســت سقف سپرده‌های بانکی از پرتفوی صندوق‌ها را به ۵۰ نسبت کاهش دهند. صندوق‌هایی که اکنون حدود ۸۰ نسبت دارایی خود را به‌صورت سپرده نزد بانک‌ها گذاشته‌اند.

چرا مســاله صندوق‌های درآمد ثابت جذاب می‌شود؟
از روز شنبه ۱۱ شهریورماه، بانک‌ها براساس بخشنامه جدید بانک مرکزی مکلف به اجرایی کردن نرخ‌های سود سپرده مصوب شورای پول و اعتبار شدند به گونه‌ای که حداکثر سود برای سپرده‌های بلندمدت ۱۵ نسبت و کوتاه‌مدت به حداکثر ۱۰ نسبت کاهش یافت. این الزام بانک‌ها به رعایت نرخ‌های مصوب، موجی از گمانه‌زنی‌های مختلف مبنی بر کاهش نرخ سود صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت فعال در بورس را به دنبال داشت.

 

در این میان هر چند بررسی‌‌های میدانی «دنیای اقتصاد» که در گزارشی با عنوان «راســتی‌آزمایی در رعایت سود ۱۵ نسبتی» در روز یکشنبه ۱۲ شهریور ماه منتشر شد، نشان از آن دارد که برخی بانک‌ها با ترفندهای خاص، زیر بار این کاهش نرخ نخواهند رفـــــت، به‌طوری که همچنان بانک‌ها عمدتا از طریق صندوق‌های درآمد ثابت اقدام به جذب سپرده می‌کنند.

 

این بانک‌ها به سه شیوه مختلف سعی در دور زدن دستورالعمل جدید بانک‌مرکزی و جذب سپرده با نرخ‌های بالا داشتند: ۱) انتقال سرمایه به حساب‌هایی که قبل از ۱۱ شهریور افتتاح شده‌اند. ۲) فطریقه واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت به شرط آنکه برداشت از حساب فقط از طریق مراجعه به همان شعبه ‌صورت گیرد. ۳) فطریقه واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری بدون محدودیت خاص.

دیدگاه نخست به آینده صندوق‌ها
به این ترتیب مشاهده می‌شود که برخی بانک‌ها همچنان طریقه‌هایی جدید برای حفظ مشتریان خود دارند. بر این اساس بانک‌ها با بهره‌گیری از کانال «سایه» خود، مانند گذشته به فعالیتشان ادامه داده و به جذب سرمایه با سودهای بالا می‌پردازند و بانک مرکزی نیز هنوز اقدام جدی و مشخصی برای برخورد با این کانال‌های جذب سرمایه نداشته اســت.

 

بر این اساس، برخی کارشناسان معتقدند بانک‌ها به دلیل محدود شدن نرخ‌های ترجیحی (نرخ سودهایی که بانک‌ها به مشتریان ویژه خود اعطا می‌کردند) عموما به سمت جذب سپرده از طریق صندوق‌ها می‌شوند. این موضوع می‌تواند مجددا به روند افزایشی واحدهای سرمایه‌گذاری این صندوق‌های درآمد ثابت کمک کند.

نگاهی به روایت دوم
از سوی دیگر این مســاله را از نگاهی دیگر می‌توان بررسی کرد؛ در روایت دوم این موضوع فشار سازمان بورس برای تغییرات در سبد سرمایه‌گذاری صندوق‌های با درآمد ثابت نرخ اســت. این موضوع زمانی شدت بیشتری یافت که معاون نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس و اوراق بهادار از ابلاغیه‌ جدید به منظور سقف مجاز سپرده‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار با درآمد ثابت تا محدوده ۵۰ نسبت خبر داد.

 

علی سعیدی در گفت‌وگو با «سنا» ابلاغ این آیین نامه جدید را در روزهای آینده عنوان کرد و گفت: به زودی طی ابلاغیه‌ای قرار اســت سقف مجاز سپرده‌‌های بانکی صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت تا سقف ۵۰ نسبت اعلام شود. وی در ادامه تاکید کرد: یکی از موارد حیاتی گنجانده شده در دستورالعمل جدید، اعمال جریمه برای متخلفان اســت؛ چنانچه تخلفی صورت گیرد و بیش از ۵۰ نسبت در سپرده بانکی وارد شود، مدیر صندوق فقط تا میزان ۵۰ نسبت می‌تواند کارمزد بگیرد.

 

سعیدی در این باره توضیح داد: نحوه اخذ کارمزد صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت به جای ما‌به‌التفاوت نرخ مصوب تا نرخ ترجیحی، نسبتی از کل سپرده خواهد بود؛ به عبارت دیگر کارمزد تابعی از کل سپرده خواهد بود که به شکل پلکانی برای مدیر صندوق در نظر گرفـــــته شده اســت.

در صورت تحقق این امر، طبیعتا جذابیت صندوق‌های با درآمد ثابت کاهش می‌یابد. زیرا توجه به این صندوق‌ها با توجه به دو نکته بود؛ یکی صندوق‌ها منبعی هستند که سودی بالاتر از سپرده‌های عادی بانکی پرداخت می‌کنند و هم‌زمان ریسک پایینی دارند. با اجرای سقف ۵۰ نسبتی برای سپرده، این صندوق‌ها مجبور می‌شوند مابقی سرمایه خود را به بورس وارد کنند که ریسک بالاتری نسبت به سپرده‌ها دارد.

 

در این حالت، سرمایه‌گذاران اقدام به ابطال واحدهای سرمایه‌گذاری خواهند کرد و در نتیجه صندوق‌ها به منظور تامین نقدینگی مورد نیاز مجبور خواهند شد سهام خود را به فطریقه برسانند. گروهی از فعالان بازار سرمایه، این اقدام را ریسک آینده بورس تهران ارزیابی می‌کنند.

 

با این حال، سناریوی مزبور چندان عملی به نظر نمی‌رسد زیرا تجربه ســال‌های گذشته نشان داده که صندوق‌های سرمایه‌گذاری به این قبیل موارد و دستورالعمل‌ها توجه خاصی نشان نداده و هر چند سقف و کفی برای تشکیل پرتفوی آنها اعلام شود، اما باز مجدد به روند قبلی و سرمایه‌گذاری‌های دلخواه خود می‌پردازند، به‌طوری که اکنون صندوق‌ها حدودا ۸۰ نسبت از منابع خود را به‌صورت سپرده بانکی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

 

این در حالی اســت که سازمان بورس و اوراق بهادار پیش‌تر با تعیین حدنصاب ۶۰ نسبتی برای سپرده بانکی صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت در سوم بهمن ســال ۱۳۹۵ تلاشی ناکام در این راســتا کرده بودند. همچنین بر اساس مصوبه مزبور، کف خرید سهام نیز ۵ تا ۱۵ نسبت از کل سبد دارایی صندوق تعیین شد.

بررسی آماری عملکرد صندوق‌ها
بررسی‌آماری صورت گرفـــــته نیز در تایید مطالب بالا و تثبیت روایت نخست اســت به‌طوری‌که خالص صدور و ابطال‌های انجام شده در صندوق‌های با درآمد ثابت از فروردین ســال ۹۵ تقریبا با روندی مثبت همراه بوده اســت که تقریبا مصادف با نخستین توافق بانک مرکزی برای کاهش سود سپرده‌ها به ۱۵ نسبت بود. این وضعیت از اواخر ســال پیش کُند شد و حتی در برخی ماه‌ها ابطال واحدها از صدور آنها پیشی گرفـــــت.

 

احتمالا در این دوره‌ها بانک‌ها مجددا به جذب سپرده‌ها با نرخ ترجیحی پرداختند و اقبال به صندوق‌ها کاهش یافته اســت. با این حال، مجددا از مرداد ماه و با ابلاغیه جدید بانک مرکزی برای کاهش سود سپرده‌های بانکی، صدور واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری اوج گرفـــــته اســت. به‌طوری‌که خالص صدور و ابطال‌ها (تعداد واحدهای صادرشده منهای واحدهای ابطال‌شده) در مرداد به بیش از ۱۶ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد رسید.

 

روند مزبور در شهریور ماه نه تنها متوقف نشد بلکه با شدت بیشتری در صدور واحدهای جدید همراه شد. به‌طوری‌که با وجود گذشت تنها ۱۵روز از شهریور ماه، شاهد افزایش حدود ۲۱۳ میلیونی تعداد کل واحدهای این صندوق‌ها هستیم. این موضوع تاییدی بر سناریوی نخست و روندی کاملا مخالف با افزایش میزان ابطال واحدهای صندوق‌ها پس از کاهش نرخ سود بانکی اســت.

در جست‌و‌جوی متولی نرخ سود صندوق‌ها

در این میان شائبه‌هایی درخصوص اینکه «آیا دستورالعمل اخیر بانک مرکزی برای صندوق‌های سرمایه‌گذاری نیز صادق خواهد بود؟» وجود دارد. در پاسخ به این سوال رئیس اسبق اداره نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس به شدت این موضوع را رد کرد و تعیین نرخ سود برای صندوق‌ها را در حیطه فعالیت شورای عالی بورس دانست و نه بانک مرکزی!در این خصوص، بهنام چاوشی رئیس اسبق اداره نظارت بر نهادهای مالی سازمان بورس اظهار کرد: بخشنامه اخیر نمی‌تواند درخصوص صندوق‌های با درآمد ثابت اعمال نظر کند، چرا‌که این صندوق‌ها تابع ضوابط و مقررات حاکم بر بورس هستند.

 

وی در ادامه با اظهار این مطلب که با توجه به الزامات جدید بانک مرکزی سپرده‌گذاری‌های جدید مشمول کاهش سود می‌شوند، گفت: بانک مرکزی نمی‌تواند درخصوص نرخ‌های موجود در بورس ورود کند، چراکه مکانیزم بازار سرمایه بر مبنای عرضه و تقاضا اســت و قیمت‌ها در این بازار بر این مبنا مشخص می‌شود. چاوشی در ادامه تاکید کرد: صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه همواره تحت نظارت سازمان بورس و در راس آن شورای عالی بورس اســت و تعیین نرخ سود برای صندوق‌های با درآمد ثابت از سوی بانک مرکزی معنایی ندارد.

 

این فعال بازار سرمایه در ادامه با اظهار این مطلب که بخش عمده‌ای از صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت فعال در بورس در تعامل با بانک‌ها هستند، گفت: به‌طور طبیعی وقتی کاهش نرخ سود در سپرده‌های بانکی ایجاد شود، نرخ سود در صندوق‌ها نیز با کاهش همراه خواهد شد. اما طبیعی اســت به‌طور کلی میزان سود اعطایی از سوی سپرده‌های بانکی به هر میزان که تعیین شود، صندوق‌های فعال در بازار سرمایه، سودی به میزان ۲ تا ۳ نسبت بیشتر از نرخ سپرده‌ها را خواهند داشت.

گزینه ایده‌آل ریسک‌گریزها
شروین شهریاری از کارشناسان بازار سرمایه با اشاره به اینکه با توجه به تصمیم اخیر بانک مرکزی، هیچ حساب روزشماری به جز صندوق‌های با درآمد ثابت فعال در بورس سود بالای ۱۰ نسبت پرداخت نمی‌کنند، گفت: صندوق‌های فعال در بازار سرمایه به ویژه از نوع با درآمد ثابت در کوتاه‌مدت محلی مناسب برای پول‌هایی هستند که به دنبال سودهای روزشمار با ریسک پایین می‌گردند.

 

وی ادامه داد: در گذشته سپرده‌های بانکی نیز سودهای قابل‌توجهی به دارندگان حساب اعطا می‌کردند که دستورالعمل اخیر موجب شد افتتاح حساب جدید با سودهای بالا متوقف شود و تنها صندوق‌های با درآمد ثابت از امکان پرداخت سود بالاتر به‌صورت روزشمار برخوردار باشند.

شهریاری ادامه داد: در این راســتا بررسی روند صندوق‌های با درآمد ثابت تحت نظارت سازمان بورس نشان می‌دهد که حجم ورودی سرمایه به این صندوق‌ها در روزهای اخیر به ویژه در شهریور ماه رشد چشمگیری داشته اســت. این موضوع در تاکید همان وجود انحصاری صندوق‌ها در اعطای سود مناسب اســت که موجی از ورودی‌های جدید را به دنبال داشته اســت. وی در ادامه درخصوص کاهش نرخ سود این صندوق‌ها گفت: در حال حاضر کاهش نرخی در این صندوق‌ها نداشته‌ایم.

 

به عبارت دقیق‌تر، کاهش سود سپرده‌های بانکی به منزله کاهش نرخ سود این صندوق‌ها نیست، چون منابع این صندوق‌ها بخشی در اوراق با درآمد ثابت و بخشی در سپرده‌های قدیمی‌تر که نرخ سود بالا دارند ذخیره شده اســت. بنابراین مصوبه اخیر بازدهی ســالانه حدود ۲۰ نسبتی این صندوق‌ها را به سرعت تحت تاثیر منفی قرار نخواهد داد. شهریاری درخصوص دستورالعمل سازمان بورس به منظور اعمال محدودیت ۵۰نسبتی در سپرده‌گذاری در بانک‌ها که قرار اســت در روزهای آتی اجرا شود، گفت: اگر این مصوبه اجرا شود، باید نسبت بالایی از پرتفوی این صندوق‌ها به اوراق بهادار اختصاص یابد.

 

این دستورالعمل در صورت تصویب، نسبت این نوع سرمایه‌گذاری که در حال‌حاضر ۲۰ تا ۳۰ نسبت از پرتفوی صندوق‌ها را به خود اختصاص داده، افزایش می‌دهد، از این‌رو این صندوق‌ها باید به دنبال خرید اوراق بهادار در بازار سرمایه شامل سهام و اوراق بدهی بروند.

این کارشناس در ادامه افزود: در صورتی که منابع جدید به منظور سرمایه‌گذاری در سهام به‌کار گرفـــــته شود، ریسک این ابزارهای مالی را افزایش می‌دهد، بنابراین با توجه به ریسک نقدشوندگی در بازار سهام و تعهدات روزشمار این صندوق‌ها در برابر دارندگان واحدهای سرمایه‌گذاری باید در هر نوع دستورالعملی برای این نهادها دقت زیادی صورت گیرد. شهریاری در ادامه گفت: از سوی دیگر باید این نکته را نیز مدنظر قرار داد که این صندوق‌ها حجم بالایی از اوراق را درون خود جای داده و در صورت اعمال این دستورالعمل، حجم قابل‌توجه تقاضا برای اوراق بدهی ایجاد خواهد شد که فشار زیادی در جهت کاهش نرخ‌های سود به اوراق کنونی فعال در بازار وارد خواهد کرد.

 

وی در ادامه خاطرنشان کرد: البته در حال حاضر شاهد عرضه ثانویه اوراق «سخاب» در بازار سرمایه هستیم که به لحاظ همزمانی با عطش صندوق‌ها برای خرید اوراق، نقشی موثر در به تعادل رسیدن نرخ‌های سود اوراق ایفا خواهد کرد، ضمن آنکه دولت نیز می‌تواند با فرصت ایجاد شده ناشی از تقاضای بالا برای اوراق نسبت به اوراق بهادار‌سازی بدهی‌های خود و پذیرش اوراق جدید در فرابورس اقدامات لازم را به سرعت سامان بخشد.

تاثیرپذیری مستقیم اما با تاخیر
در این راســتا ایمان مقدسیان از کارشناسان بازار سرمایه معتقد اســت: کاهش نرخ سود سپرده‌های بانکی تاثیر مستقیمی بر عملکرد اوراق بدهی خواهد داشت و به عبارت دقیق‌تر این موضوع نرخ سود اوراق مزبور را تحت‌تاثیر قرار خواهد داد. وی ادامه داد: اما از آنجا که در حال حاضر پرتفوی صندوق‌های درآمد ثابت متشکل از اوراق با سررسید بلندمدت و بالطبع نرخ سود بالاتر اســت، مصوبه اخیر بانک مرکزی بر آنها تاثیرگذار نخواهد بود. این موضوع برای حال‌حاضر صدق می‌کند، اما به محض سررسید این اوراق، شاهد کاهش نرخ سود صندوق‌های مزبور خواهیم بود.

 

بنابراین در ماه‌های آتی و با سررسید شدن اوراق مزبور، شاهد کاهش نرخ سود در این صندوق‌ها خواهیم بود. البته باید یادآور شد که در شرایط کنونی فقط ۲۰ نسبت از پرتفوی این صندوق‌ها در مکان‌هایی غیر از سپرده بانکی اســت و در نتیجه سهم اوراق بدهی چندان بالا نیست.مقدسیان درخصوص تاثیر دستورالعمل اخیر سازمان بورس(البته در صورت اجرایی شدن) مبنی برتغییر محدودیت‌های پرتفوی صندوق‌های با درآمد ثابت به ۵۰نسبت سرمایه‌گذاری در اوراق، گفت: در حال حاضر گروه عمده‌ای از مشتریان صندوق‌های با درآمد ثابت را افرادی که تمایل به دریافت سود دارند، تشکیل می‌دهند.

 

این گروه تمایلی به سرمایه‌گذاری در سهام نداشته و دریافت سود در مقاطع مشخص را ترجیح می‌دهند. بنابراین در صورت اجرایی شدن این مصوبه، به‌طور قطع صندوق‌ها کوچک خواهند شد. به این ترتیب ابطال تعداد زیادی از این واحدها را در پیش خواهیم داشت.

داغترین اخبار و رویداد های ایـــران و خارج
این مطلب در این ساعت از سایت توما در بخش خبری ارســال گردیده اســت
این بخش شامل خبر های ورزشی نیز میباشد
میتوانید خبر فوق را به اشراک بگذارید